28/05/2026
TỔNG KẾT TỌA ĐÀM "PHÍ PHÔNG": TỪ TIẾNG VỌNG ĐẠI NGÀN ĐẾN MÀN ẢNH HIỆN ĐẠI (ĐỐI THOẠI GIỮA NHÂN HỌC NGHỆ THUẬT VÀ VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG)
Vào chiều ngày 25/05/2026 vừa qua, tại Hội trường tầng 8 nhà E, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Trường ĐHKHXH&NV), Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự dẫn dắt của giám tuyển PGS.TS. Hoàng Cẩm Giang (Trường ĐHKHXH&NV) cùng hai điều phối: TS. Trần Thanh Việt (Trường THPT Chuyên KHXH&NV) và ThS. Hoàng Dạ Vũ (Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội), Khoa Nhân học và Tôn giáo học phối hợp cùng CLB Điện ảnh (Khoa Văn học) đã tổ chức thành công buổi tọa đàm “Phí Phông: Từ tiếng vọng đại ngàn đến màn ảnh hiện đại (Đối thoại giữa nhân học nghệ thuật và văn hóa đại chúng)”.
Sự kiện có sự tham gia của ba diễn giả: đạo diễn Đỗ Quốc Trung – đạo diễn phim “Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng”, cựu học viên Cao học Lý luận và lịch sử điện ảnh, truyền hình; PGS.TS. Phạm Gia Lâm – Nguyên Trưởng Bộ môn Nghệ thuật học (Khoa Văn học), Nguyên Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKHXH&NV và PGS.TS. Đinh Hồng Hải – Giảng viên cao cấp thuộc Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Nguyên Phó Trưởng Khoa Nhân học (Trường ĐHKHXH&NV). Đồng hành dưới tư cách người bình luận là TS. Nguyễn Mạnh Tiến (Viện Văn học); PGS.TS. Phùng Ngọc Kiên (Ngành Điện ảnh & Nghệ thuật Đại chúng, Khoa Văn học). Ngoài ra, sự kiện vinh dự được đón tiếp các vị đại biểu, khách mời: PGS.TS. Nguyễn Trường Giang (Trưởng Khoa Nhân học và Tôn giáo học); TS. Nguyễn Vũ Hoàng (Phó Trưởng Khoa Nhân học và Tôn giáo học); TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng (Phó Trưởng Khoa Văn học); PGS.TS. Đào Tuấn Ảnh, TS. Trịnh Đặng Nguyên Hương (Viện Văn học); TS. Nguyễn Thùy Linh, TS. Trần Thị Thục, TS. Nguyễn Thị Bích, TS. Lê Thị Tuân (Khoa Văn học); ông Lê Duy Nam (CEO Book Hunter); diễn viên Hoàng Hà (Quay phim của “Phí Phông”, diễn viên phim “Trực nhật với Thư Kỳ”); cùng các thầy cô, các bạn sinh viên trong và ngoài trường tới tham dự chương trình.
Mở đầu chương trình, ba phim ngắn “Trực nhật với Thư Kỳ”, “Đóng vào, mở ra” và “Người hộ tang” được trình chiếu như những tác phẩm quan trọng đánh dấu những bước trưởng thành trên chặng đường sáng tạo của đạo diễn Đỗ Quốc Trung. Sau phần chiếu các phim ngắn của đạo diễn, TS. Nguyễn Vũ Hoàng, TS. Nguyễn Thị Năm Hoàng cùng PGS.TS. Hoàng Cẩm Giang thay mặt các đơn vị đồng tổ chức phát biểu khai mạc. Thầy cô nhấn mạnh ý nghĩa của buổi tọa đàm trong việc tiếp cận bộ phim “Phí Phông” từ góc nhìn liên ngành giữa điện ảnh – văn học – nhân học. Đồng thời, các thầy cô cũng bày tỏ lòng biết ơn đến Khoa Nhân học và Tôn giáo học, Khoa Văn học, đạo diễn Đỗ Quốc Trung cũng như các diễn giả, người bình luận và đông đảo các thầy cô, các bạn sinh viên đã dành thời gian tham dự sự kiện.
Bước vào phần tọa đàm, các diễn giả tập trung chia sẻ cảm nhận và phân tích về bộ phim từ nhiều góc độ chuyên môn khác nhau. Từ góc nhìn nhân học nghệ thuật, PGS.TS. Đinh Hồng Hải phân tích những cách con người kiến tạo và diễn giải khái niệm “ma” trong đời sống văn hóa dân gian. Bên cạnh việc chỉ ra một số điểm chưa chính xác về mặt dân tộc học trong phim, thầy nhận định, thành công của bộ phim xuất phát từ cả ba chiều kích: hình thức, nội dung và đặc biệt là chiều kích xã hội, tức khả năng chạm đến công chúng của tác phẩm. Trong khi đó, PGS.TS. Phạm Gia Lâm đặt “Phí Phông” trong dòng chảy của “phim bản địa”, nhấn mạnh vai trò của “chủ quyền kể chuyện”, nghĩa là khả năng để cộng đồng tự kể câu chuyện của chính mình từ bên trong thay vì trở thành đối tượng bị quan sát từ bên ngoài. Diễn giả cho rằng những giá trị văn hóa bản địa, khi được khai thác đúng cách, hoàn toàn có thể chạm tới các vấn đề phổ quát của nhân loại. Thầy cũng dành sự chú ý đến những sáng tạo trong ngôn ngữ điện ảnh của bộ phim, nơi cách kể chuyện, tạo hình nhân vật hay âm thanh đều góp phần “điện ảnh hóa” một hình tượng dân gian. Từ góc độ người sáng tạo, đạo diễn Đỗ Quốc Trung chia sẻ hành trình tiếp cận hình tượng Phí Phông trước hết đến từ những suy tư về con người của anh, cùng với đó là những chuyến đi thực tế ở vùng Tây Bắc, quá trình trò chuyện với người dân bản địa cũng như mong muốn vượt khỏi lối làm phim kinh dị đơn thuần dựa trên yếu tố hù dọa.
Không khí tọa đàm trở nên sôi nổi và đa chiều hơn với các ý kiến từ phía người bình luận. TS. Nguyễn Mạnh Tiến chỉ ra những điểm chưa khớp giữa chất liệu văn hóa Thái trong phim và thực tế dân tộc học (trang phục, kiến trúc, nghi lễ tang ma, hệ thống bùa chú), nhưng đồng thời khẳng định bộ phim đã góp phần đưa một quan niệm dân gian vốn xa lạ đến gần hơn với công chúng. PGS.TS. Phùng Ngọc Kiên gợi mở tiềm năng xây dựng một vũ trụ điện ảnh về các sinh vật huyền thoại dân gian Việt Nam, với “Phí Phông” là khởi đầu. Trong khi đó, TS. Nguyễn Vũ Hoàng nhấn mạnh sự khác biệt giữa tiêu chí dân tộc học và tiêu chí điện ảnh, ghi nhận việc đạo diễn không đặt tên dân tộc cụ thể là thủ pháp thông minh, và đề xuất bộ phim có thể trở thành học liệu cho các môn nhân học điện ảnh, nhân học nghệ thuật trong chương trình đào tạo. Đạo diễn Đỗ Quốc Trung thẳng thắn chia sẻ, vấn đề tái hiện văn hóa bản địa trên màn ảnh chính là điều khiến anh trăn trở nhiều nhất sau quá trình thực hiện bộ phim. Theo anh, mục tiêu của “Phí Phông" không phải tái hiện một cộng đồng theo hướng mô tả chính xác tuyệt đối, mà là khơi gợi sự quan tâm để khán giả chủ động tìm hiểu sâu hơn về các nền văn hóa bản địa.
Phần giao lưu với sinh viên và khán giả tiếp tục tạo nên không khí đối thoại cởi mở và sôi nổi. Những câu hỏi xoay quanh việc đưa bộ phim trở lại với chính cộng đồng người Thái, khả năng xây dựng dòng phim khai thác sinh vật huyền thoại dân gian Việt Nam hay vai trò của sinh viên nhân học trong các đoàn làm phim đã mở ra nhiều suy nghĩ mới về mối quan hệ giữa nghiên cứu học thuật và thực hành sáng tạo nghệ thuật.
Khép lại sau hơn bốn giờ đồng hồ trao đổi liên tục, tọa đàm “Phí Phông: Từ tiếng vọng đại ngàn đến màn ảnh hiện đại (Đối thoại giữa nhân học nghệ thuật và văn hóa đại chúng)” vừa là dịp nhìn lại một hiện tượng điện ảnh đương đại, đồng thời mở ra không gian đối thoại học thuật sâu sắc về bản sắc văn hóa, điện ảnh bản địa và vai trò của nghệ thuật trong việc tái cấu trúc những trải nghiệm văn hóa của con người hôm nay.
BTC xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các vị diễn giả, người điều phối và người bình luận vì đã mang đến một buổi thảo luận với nhiều ý kiến đóng góp đa chiều, sâu sắc. BTC cũng xin gửi lời tri ân tới quý khách mời, các thầy cô và các bạn khán giả đã dành thời gian hiện diện, đồng hành cùng chương trình. BTC xin hẹn gặp lại quý vị trong những sự kiện tiếp theo!
Bài viết: Thuỳ Linh (CLB Điện ảnh)
Bộ phim “Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng” của đạo diễn Đỗ Quốc Trung vừa qua đã trở thành tâm điểm của một cuộc đối thoại liên ngành sâu sắc tại Trường Đại học Khoa học Xã...